Zoek de synergie

Zoek de synergie

De wereld als platform voor creatie

Creativiteit en creatie hebben elkaar nodig

Het hoofd in het westen en de handen in het oosten, lijkt de way to go voor onze kenniseconomie. Wij moeten onze ambachten echter niet te gemakkelijk afstoten, want voor creativiteit moet je de bestaande processen en materialen zeer grondig kennen. Innovaties ontstaan in het oplossen van problemen die in een maakproces ontstaan. Streef naar uitwisseling en niet naar outsourcing, stellen Els Zijlstra en Jitze Reeder. 

Gesmoorde creativiteit

In de aanloop naar de culturele revolutie in China, van 1962 tot 1965, tot de dood van Mao in 1976 was het doel om elk onderdeel van het leven politiek te maken en iedere vorm van cultuur te doden. Geen onafhankelijke meningen, geen vrijheid van vermaak, geen stimulans van iedere drang tot verandering, geen creativiteit. Het effect hiervan is in het vernieuwende China, dat economische groei binnen een communistisch kader tracht te verenigen, nog duidelijk zichtbaar. In de Chinese bouw bijvoorbeeld worden Europese merken direct gekopieerd en moet je als Westerling flink hoog in de bureaucratische regionen je relaties hebben, om je product ook daadwerkelijk in het gebouw te krijgen. Zelfs als een iconische Westerse architect het voorschrijft, men kiest toch voor een kopie. Of het nu gaat om gevels, sanitair of meubelstoffen.

Creativiteit, eigenheid en identiteit zijn aspecten die Chinezen weer moeten leren en het is duidelijk dat daar ook de behoefte aan is én dat daar een grote kans ligt. Twee trends in de westerse wereld creëren deze kans: materialisatie en het maakproces worden belangrijker.

De verdwenen ambachten

In de westerse wereld is er juist vernieuwde behoeft aan vakmanschap. De verheerlijking van de industrialisatie neemt af wegens milieuproblemen, overconsumeren en de daaraan gerelateerde financiële crisis. Duurzame en biobased materialen vormen de toekomst in productdesign en architectuur en internationaal zitten de ambachten in de lift. Deze traditionele en cultureel bepaalde technieken en materialen zijn in het westen door de industrialisatie haast uitgestorven. Zoals kantmakers, metselaars van complexe baksteenverbanden of zinkverwerkers.

Dit verdwenen vakmanschap wordt op allerlei manieren nieuw leven ingeblazen. Niet zozeer in de oude vorm maar met een nieuwe en innovatieve twist of met nieuwe maaktechnieken. Het oosten is daar beter op voorgesorteerd. Daar worden duurzame materialen, waar wij nu mee experimenteren, breed toegepast.

Materia, het innovatienetwerk rond materialisering van de gebouwde en ingerichte omgeving, ziet deze trend op de beurzen en tentoonstellingen die zij in China organiseren. Technisch gezien zijn Chinezen tot alles in staat. Ze maakten ten slotte al aluminium objecten in 300 voor Christus, iets waartoe het westen pas rond 1800 in staat was. Van ambachtelijk handwerk of innovatieve toepassingen van bamboe tot gedegen vakmanschap in de glasindustrie, steen- en metaalindustrie. En natuurlijk prachtig aardewerk.

Vakmanschap is waar het Oosten op drijft. Niet met anonieme wereldwinkel-prullaria om arme mensen te helpen, of designobjecten waarin de maker wordt uitgebuit, maar een mooie mix van design en vakmanschap met internet als communicatiemiddel.

Van merk naar maatwerk

Een tweede trend die een grote kans biedt aan het oosten is de herwaardering van merkproducten, in beide culturen. Er is een tijd geweest dat je trots met je pols wapperde om je Rolex te tonen en er besmuikt en erg Hollands bij zei dat het eigenlijk een kopie uit China was. Lichtelijk overbodige informatie, want na een week was het ding kapot, maar even baadde je in het licht van de glorie en glamour van een exclusief merk dat normaal alleen aan de hele rijken was voorbehouden.

In China zelf denken ze er niet aan om met die rommel rond te lopen: sinds de grote merken zich daar en masse hebben gevestigd staan mensen letterlijk in de rij om van hun bij elkaar geraapte en gespaarde inkomen een echte Prada of Gucci aan te schaffen. Alles wat uit het Westen komt is spannend, uitdagend, sexy, opwindend en de toekomst. Als het om fashion gaat moet het vooral echt zijn.

In Nederland zien we tegenwoordig een tegenovergestelde trend. Maakte je 5 jaar geleden nog de blits met je Prada-zonnebril: nu zijn duurzaamheid, fair trade, biologisch, eerlijk en authentiek de waarden. Een uniek ontwerp helemaal aan jouw wensen aangepast. Volledig gepersonificeerd: je eigen door een vakman unieke tas of schoenen. Via internet besteld en in het oosten gemaakt.

De wereld als platform voor creatie

Hoofd en handen hebben elkaar dus hard nodig. Dat zien we aan de fabrieken die Chinezen producenten in Italië zetten om dicht te zijn bij de creatieve capaciteit en voor het juiste label. Maar ook aan westerse producenten die de productie weer verplaatsen naar het westen, voor controle en zicht op het maakproces.

We moeten dan ook niet praten over oost of west, hier of daar. Willen we in het westen niet een cruciale achterstand opbouwen, dan moeten we samen een middenweg inslaan. Juist de kennis van een maakproces en materialisatie inbrengen in een creatief proces en met een nieuwe blik kijken naar materialen en toepassingen. Juist in de wisselwerking tussen hoofd en handen ontstaan de mooiste projecten. Een prachtig voorbeeld hiervan is  het paviljoen van Maurer United Architects -MUA- op het Civic Square in Shenzhen. Ontworpen en getekend in vier weken, en gebouwd in slechts twee weken. Creativiteit en ambacht in optimale synergie.

Els Zijlstra
Els Zijlstra is creatief directeur van Materia, het innovatienetwerk voor materialen voor de bebouwde en ingerichte omgeving. Voor beurzen en tentoonstellingen van Materia komt zij veel in China.

Jitze Reeder
Jitze Reeder is adviseur bij Total Identity. Hij begeleidt organisaties als Materia bij het uitzetten van een nieuwe strategie en de implementatie hiervan. Vanuit kantoor in Amsterdam of op interimbasis.

Fonk, 24-2012 - 01-12-2012 
Auteurs: Jitze Reeder en Els Zijlstra