Een beeld zegt meer dan duizend woorden

Een beeld zegt meer dan duizend woorden

is dat zo?

Artikel, Fonk, 22-2012
Auteur: Stijn van Diemen 

Of liever:
•  is dat altijd zo?
•  En wanneer dan wel en niet?
•  Ofwel, welke beelden hebben dan verhalende kracht?

Wat zijn beelden die u zich herinnert? Wij beschikken allemaal over een repertoire van beelden die ons bijblijven. Dat kunnen gedeelde beelden zijn, zoals de landing op de maan of de Chinese student die halsstarrig een tank de weg belemmert of de goal van Van Basten in de EK-finale tegen Rusland in 1988; of privé-beelden, zoals een moment van grote vreugde of juist van rouw, van de geboorte van een kind of van een verkeersongeluk waarbij u betrokken was. Dit soort beelden lijken het verhaal te vertellen, hebben een specifieke samenvattende kwaliteit, die wij inschatten als het equivalent van duizend woorden. Maar is het wel die kwaliteit die het beeld doet vertellen?

In de Frontline-documentaire ‘The Tank Man’ uit 2005 laat een journalist de beroemde foto van de student-voor-de-tanks zien aan een aantal jonge studenten van de zelfde Beijing University als waar de ‘tank-student’ van afkomstig was. ‘It let them baffled,’ drukt de Britse journalist het prachtig uit. Ze hebben geen idee wat ze zien, is het een militaire parade? Een artistiek product? ‘Ik heb geen context, ik weet niet waarnaar ik kijk,’ zegt een van de studenten.

Greenpeace schreef in 2010 een wedstrijd uit naar aanleiding van de olieramp in de Golf van Mexico, die er uit bestond, iets te doen met het merk van BP. Het leverde een storm van reacties op van een zeer wisselende kwaliteit, die met elkaar deelden dat ze allemaal het begrip ‘olie’ associeerden met vervuiling. Niet één reactie maakte de stap naar de kritische benadering van een samenleving die wél over de welvaart en voordelen die olie en olieproducten ons brengen wenst te beschikken, maar de verantwoordelijkheid voor de risico’s van zich afschuift. Waarom dat hier relevant is, is dat het merk van BP daar zelf mede debet aan is: een onderneming in een dergelijk beladen sector zou wellicht wat bescheidener moeten zijn in de uitstraling van dit soort groene positiviteit; want vroeg of laat is dat beeld niet waar te maken.

Een graffito uit de vroeg-christelijke periode toont de gekruisigde Christus als een ezel, met als bijschrift ‘Alexamenos, aanbidt God’. De inscriptie is vergelijkbaar met de prent van Mohamed met een brandende lont aan zijn tulband (niet bekend is of er in de tweede eeuw ook rellen uitbraken). Het is feitelijk een uiting van angst voor de kracht van een religie waarvan de gevolgen niet zijn te overzien. Een beweging die grote groepen aan zich bindt van mensen die kennelijk een geheim met elkaar delen waaraan ze gezamenlijk kracht ontlenen. Zelfs als die kracht, zoals in deze graffito, uit zwakte lijkt te bestaan.

De veelgeroemde ‘slogan’-campagne van de VVD gebruikt tekst als beeld. Het beeld is dat van een kernachtige, krachtig neergezette mening. Dat de getoonde opinies volledig gratuit zijn, doet niet ter zake: het beeld ontstaat van een partij die kracht en duidelijkheid in het vaandel voert. Daarmee verwijst de campagne naar een complexe werkelijkheid: die van het politieke krachtenveld in 2012, waarin de opinie het domein dreigde te worden van de PVV, onduidelijkheid het stigma was van de linkse partijen, de crisis een kans was voor politieke winst, en zo voort.

Het is dus steeds niet zozeer het beeld zelf, als wel de referentie ervan die de verhalende kracht vormt. Een beeld symboliseert en vat samen, maar geeft zelf geen betekenis. De betekenis van het beeld wordt er door ons zelf aan gegeven, omdat het beeld staat voor een aspect van de werkelijkheid waarvan wij weten dat het relevant is. De verhalende kracht van een beeld ligt dus niet in het beeld zelf, hoe groot ook de overdrachtelijke lading ervan is. Een beeld zegt helemaal niets zonder de duizend woorden die wij in ons hoofd hebben.

Contact: 
Wilt u meer weten over 'Een beeld zegt meer dan duizend woorden', neem dan contact met ons op 

Stijn van Diemen

Creative strategist
+31 (0)6 420 88 782
Tags
design